Ρήματα Verbs
Κεντρική Εισαγωγή Ηχογραφήσεις Γραμματική Home Introduction Recordings Grammar
  • E1 Ρήματα - εισαγωγή
  • E1 Verbs - introduction
  • E1.1 ένι είμαι to be
  • E1.2 έχου  έχω to have
  • E2 γράφου  γράφω to write
  • E3 ορού  βλέπω to see
  • E4 ЄοντούЄου  κρατάω to hold
  • E5 νιουρίζου  γνωρίζω to know
  • E6 ρωτού  ρωτάω to ask
  • E7 φορού  φοράω to wear
  • E8 τραβίντου  τραβάω to pull
  • E9 στενοχωρέγγου  στενοχωρώ to upset
  • E1 Ρήματα - εισαγωγή
  • E1 Verbs - introduction
  • E1.1 ένι είμαι to be
  • E1.2 έχου  έχω to have
  • E2 γράφου  γράφω to write
  • E3 ορού  βλέπω to see
  • E4 ЄοντούЄου  κρατάω to hold
  • E5 νιουρίζου  γνωρίζω to know
  • E6 ρωτού  ρωτάω to ask
  • E7 φορού  φοράω to wear
  • E8 τραβίντου  τραβάω to pull
  • Ε1 Verbs - introduction

    The verb in Tsakonian, though similar to its Modern Greek equivalent, has taken a different development path in a number of ways. The most obvious difference is the formation of the present and imperfect indicative using ένι 'to be' as an auxiliary + an active or passive participle.
  • The present and imperfect indicative are formed periphrastically using ένι + an active or passive participle

  • The negative particle in indicative tenses is o [o] < AG οὐ

  • ο fuses with ένι to create special negative forms of the verb to be, these also mark the negative in all tenses where ένι is used as an auxiliary, e.g. έμε 'we are' v. όμε 'we are not'

  • Modern Greek δεν can be used in place of ο as a negative in all tenses except those using ένι as an auxiliary, e.g. δεν επέκαμε 'we didn't say' v. ο πέκαμε 'we didn't say'

  • Μη(ν) is the negative used with the subjunctive

  • The auxiliary verbs are ένι 'to be' and έχου 'to have'

  • The present subjunctive has a different stem from that of the present indicative in many verbs, e.g.ένι αραμού 'I stay' v. να αραμήνου 'that I stay'

  • The passive form of the present and imperfect has a different stem from that of the active in some verbs e.g.είνι Ёονίχουντε 'they heat' v. είνι ЁονισκουνέЈοι 'they are heated'

  • In many verbs the aorist active is formed using a -κ- suffix (from the AG perfect)

  • In contract verbs the aorist subjunctive is formed using a sequence of vowels (due the loss of /s/ between vowels in Laconian). This leads to contraction as follows: /i+i/ = /i/ (ρωτή+ει=ρωτεί), /u+u/ = /u/ (Єοντού+ου=Єοντού), /u+o/ = /u/ (Єοντού+ομε=Єοντούμε), /e+e/ =/e/ (καλέ+ερε=καλέρε), /a+o/ = /a/ (ορά+ομε=οράμε), /a+e/ = /a/ (ορά+ερε=οράρε)

  • Some verbs have a contracted form of the indicative aorist active due to the loss of a consonant between vowels, e.g. *εφωνιάσα (or *εφωνιάγα?) > εφωνιά ‘I shouted’, *αλλάξα (or *αλλάγα) > αά ‘I changed’

  • The aorist passive is formed with personal endings attached directly to the root vowel in the first person e.g. ορα- > οράμα ‘I was seen’, κοφ- > εκόμα ‘I was cut’; in the other persons a suffix (e.g. -τθ-) is inserted between the root and the personal ending e.g. ορα- + τθ + personal ending > οράτθερε ‘you were seen’, κοφ- + τ + personal ending > εκόφτερε ‘you were cut’

  • The past participle in -τέ (< AG verbal adjective in -τος) is used with ένι to form the perfect (+ related tenses) passive and the perfect active of verbs of motion, e.g. α χούρα έЈι σεριЋά 'the field has been harvested', αμα κάναμε 'νει έκι φυЋέ ετήνε 'when we came he had gone' (pluperfect)

  • The past participle in -τέ is used with ένι έχου to form the perfect active (+ related tenses), e.g. ένι έχα δατέ τον άντε πρεσσοί βολέ 'I have burnt the bread many times'

  • Tsakonian has a conditional formed using the particles θάκια or έκι θα + present or aorist subjunctive, e.g. αν έκι όρπα θάκια νι οράου 'if he had been there, I would have seen him'

  • The citation form for Tsakonian verbs is the masculine singular present participle active (e.g. γράφου) or the equivalent passive form if the verb has no active voice (e.g. γινούμενε)

  • In this section you will find a comprehensive description of the Tsakonian verb system, with full conjugation tables of regular verbs plus the main irregular verbs; principal parts of common verbs are also given. There are also detailed notes on formation of individual tenses, how to form participles, guidance on word order of pronouns, auxiliaries and participles. See the sidebar for full menu options.

    Αρχή
    Top

    Ε1 Ρήματα - εισαγωγή

    Το ρήμα στα τσακώνικα, αν και παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με το αντίστοιχό του στη νέα ελληνική, έχει εξελιχτεί με διαφορετικό τρόπο σε αρκετά σημεία. Η σημαντικότερη διαφορά είναι ο σχηματισμός της οριστικής ενεστώτα και παρατατικού απο το βοηθητικό ρήμα ένι 'είμαι' + μετοχή ενεργητικής ή παθητικής φωνής.
  • Ο ενεστώτας και παρατατικός οριστικής σχηματίζονται περιφραστικά ένι + μετοχή ενεργητικής ή παθητικής φωνής

  • το αρνητικό μόριο στους χρόνους της οριστικής είναι o [o] < αρχ. οὐ

  • το ο ενώνεται με ένι για να σχηματίζει ειδική αρνητική μορφή του ρήματος ένι, η οποία χρησιμεύει και ως δείκτης αρνητικοτήτας σε όλους τους χρόνους όπου χρησιμοποιείται το ένι ως βοηθητικό, πρβ. έμε 'είμαστε' με όμε 'δεν είμαστε'

  • το δεν συχνά αντικαθιστά το ο σε όλους τους χρόνους εκτός από όσους έχουν το ένι ως βοηθητικό, πρβ. δεν επέκαμε 'δεν είπαμε' με ο πέκαμε 'δεν είπαμε'

  • Μη(ν) είναι το αρνητικό μόριο της υποτακτικής

  • τα βοηθητικά ρήματα είναι ένι 'είμαι' και έχου 'έχω'

  • σε πολλά ρήματα η οριστική και υποτακτική ενεστώτα δεν έχουν το ίδιο θέμα, πρβ. ένι αραμού 'μένω' με να αραμήνου 'να μένω'

  • η παθητική ενεστώτα και παρατατικού μερικών ρημάτων έχει θέμα διαφορετικό από το αντίστοιχο της ενεργητικής φωνής πρβ.είνι Ёονίχουντε 'ζεσταίνουν' με είνι ЁονισκουνέЈοι 'ζεσταίνονται'

  • ο ενεργητικός αόριστος πολλών ρημάτων σχηματίζεται με θέμα σε -κ- από τον παρακείμενο της ΑΕ

  • η υποτακτική του ενεργητικού αορίστου συνηρημένων ρημάτων σχηματίζεται με ακολουθία φωνηέντων, λόγω της απώλειας του /s/ μεταξύ φωνηέντων στη Λακωνική. Τα δύο φωνήεντα συναιρούνται ως εξής: /i+i/ = /i/ (ρωτή+ει=ρωτεί), /u+u/ = /u/ (Єοντού+ου=Єοντού), /u+o/ = /u/ (Єοντού+ομε=Єοντούμε), /e+e/ =/e/ (καλέ+ερε=καλέρε), /a+o/ = /a/ (ορά+ομε=οράμε), /a+e/ = /a/ (ορά+ερε=οράρε)

  • η οριστική του ενεργητικού αορίστου μερικών ρημάτων εμφανίζει συναίρεση /a+a/ > /a/ λόγω αποβολής συμφώνου μεταξύ φωνηέντων, πχ. *εφωνιάσα (ή *εφωνιάγα;) > εφωνιά ‘φώναξα’, *αλλάξα (or *αλλάγα) > αά ‘άλλαξα’

  • το 1ο πρόσωπο του παθητικού αορίστου σχηματίζεται με προσθήκη της κατάληξης κατ’ευθείαν στο φωνήεν της ρίζας, πχ. ορα- > οράμα ‘ιδώθηκα’, κοφ- > εκόμα ‘κόπηκα’; Τα άλλα πρόσωπα σχηματίζονται απο τη ρίζα + επίθημα + κατάληξη, πχ. ορα- + τθ + κατάληξη > οράτθερε ‘ιδώθηκες’, κοφ- + τ + κατάληξη > εκόφτερε ‘κόπηκες’

  • η μετοχή σε -τέ (< το αρχ. ρηματικό επίθετο σε -τος) σε συνδυασμό με το βοηθητικό ένι σχηματίζει τον παθητικό παρακείμενο (και άλλους σχετικούς χρόνους) και τον ενεργητικό παρακείμενο των ρημάτων κίνησης, πχ. α χούρα έЈι σεριЋά 'το χωράφι έχει θεριστεί', αμα κάναμε 'νει έκι φυЋέ ετήνε 'όταν ήρθαμε 'μεις είχε φύγει εκείνος' (υπερσυντέλικος)

  • η μετοχή σε -τέ σε συνδυασμό με το βοηθητικό ένι έχου σχηματίζει τον ενεργητικό παρακείμενο (και άλλους σχετικούς χρόνους), πχ. ένι έχα δατέ τον άντε πρεσσοί βολέ 'έχω κάψει το ψωμί πολλές φορές'

  • τα τσακώνικα έχουν μια υποθετική έγκλιση που σχηματίζεται με το μόριο θάκια ή έκι θα + υποτακτική ενεστώτα ή αορίστου, πχ. αν έκι όρπα, θάκια νι οράου 'αν ήταν εκεί, θα τον είχα δει'

  • ο βασικός τύπος (που χρησιμοποιείται στα λεξικά κτλ.) του τσακώνικου ρήματος είναι ο αρσενικός ενικός της μετοχής του ενεργητικού ενεστώτα (πχ. γράφου) ή και της αντίστοιχης μετοχής του παθητικού ενεστώτα, αν λείπει η ενεργητική φωνή (πχ. γινούμενε)

  • Σ’ αυτή την ενότητα θα βρείτε περιεκτική επισκόπηση του ρηματικού συστήματος της τσακωνικής μαζί με πλήρεις κλιτικούς πίνακες βασικών όμαλων και ανώμαλων ρημάτων, αλλά και αρχικούς χρόνους άλλων ρημάτων σε συχνή χρήση. Παραθέτουμε και σημειώσεις για το σχηματισμό συγκεκριμένων χρόνων και μετοχών, οδηγίες για τη διάταξη αντυνωμιών, βοηθητικών και μετοχών στη ρηματική φράση. Δείτε την πλευρική στήλη για πλήρη κατάλογο επιλογών.

    Αρχή
    Top

    Ε1.1 Το ρήμα ένι είμαι The verb ένι to be

    Ε1.1.1 Ενεστώτας   Present Tense
    Καταφατική μορφή   Affirmative form
    Ενικός Πληθ.
    Sing. Plural
    1 ένι έμε
    2 έσι έЋε
    3 έЈι είνι

    Αρχή
    Top

    Αρνητική μορφή   Negative form
    Ενικός Πληθ.
    Sing. Plural
    1 όνι όμε
    2 όσι όЋε
    3 όЈι ούνι

    Αρχή
    Top

    Ε1.1.2 Παρατατικός  Imperfect Tense
    Καταφατική μορφή   Affirmative form
    Ενικός Πληθ.
    Sing. Plural
    1 έμα έμαϊ
    2 έσα έЋαϊ
    3 έκι ήγκι(αϊ)

    Αρχή
    Top

    Αρνητική μορφή   Negative form
    Ενικός Πληθ.
    Sing. Plural
    1 όμα όμαϊ
    2 όσα όЋαϊ
    3 όκι ούγκι(αϊ)

    Αρχή
    Top

    Ε1.2 Το ρήμα έχου έχω   The verb έχου to have

    Ε1.2.1 Ενεστώτας   Present Tense
    Καταφατική μορφή   Affirmative form
    Ενικός Αρσενικό Θηλυκό Ουδέτερο
    Singular Masc. Fem. Neuter
    1 ένι έχου ένι έχα ένι έχουντα
    2 έσ' έχου έσ' έχα έσ' έχουντα
    3 έν' έχου έν' έχα έν' έχουντα
    Πληθ. Pl.
    1 έμ' έχουντε έμ' έχουντε έμ' έχουντα
    2 έЋ' έχουντε έЋ' έχουντε έЋ' έχουντα
    3 είνι έχουντε είνι έχουντε είνι έχουντα

    Αρχή
    Top

    Αρνητική μορφή   Negative form
    Ενικός Αρσενικό Θηλυκό Ουδέτερο
    Singular Masc. Fem. Neuter
    1 όνι έχου όνι έχα όνι έχουντα
    2 όσ' έχου όσ' έχα όσ' έχουντα
    3 όν' έχου όν' έχα όν' έχουντα
    Πληθ. Pl.
    1 όμ' έχουντε όμ' έχουντε όμ' έχουντα
    2 όЋ' έχουντε όЋ' έχουντε όЋ' έχουντα
    3 ούνι έχουντε ούνι έχουντε ούνι έχουντα

    Αρχή
    Top

    Υποτακτική Ενεστώτα   Present Subjunctive
    Ενικός Πληθ.
    Sing. Plural
    1 έχου έχομε
    2 έχερε έχετε
    3 έχει έχωι

    Αρχή
    Top

    Προστακτική Ενεστώτα   Present Imperative
    Ενικός Πληθ.
    Sing. Plural
    2 έχε έχετε

    Αρχή
    Top

    Ε1.2.2 Παρατατκός   Imperfect
    Καταφατική μορφή   Affirmative form
    Ενικός Αρσενικό Θηλυκό Ουδέτερο
    Singular Masc. Fem. Neuter
    1 έμα έχου έμα έχα έμα έχουντα
    2 έσα έχου έσα έχα έσα έχουντα
    3 έκι έχου έκι έχα έκι έχουντα
    Πληθ. Pl.
    1 έμαϊ έχουντε έμαϊ έχουντε έμαϊ έχουντα
    2 έЋαϊ έχουντε έЋαϊ έχουντε έЋαϊ έχουντα
    3 ήγκι έχουντε ήγκι έχουντε ήγκι έχουντα

    Αρχή
    Top

    Αρνητική μορφή   Negative form
    Ενικός Αρσενικό Θηλυκό Ουδέτερο
    Singular Masc. Fem. Neuter
    1 όμα έχου όμα έχα όμα έχουντα
    2 όσα έχου όσα έχα όσα έχουντα
    3 όκι έχου όκι έχα όκι έχουντα
    Πληθ. Pl.
    1 όμαϊ έχουντε όμαϊ έχουντε όμαϊ έχουντα
    2 όЋαϊ έχουντε όЋαϊ έχουντε όЋαϊ έχουντα
    3 ούγκι έχουντε ούγκι έχουντε ούγκι έχουντα

    Αρχή
    Top

    Ε1.2.3 Μέλλοντας  Future
    Ενικός Πληθ.
    Sing. Plural
    1 θα έχου θα έχομε
    2 θα έχερε θα έχετε
    3 θα έχει θα έχωι

    Αρχή
    Top

    Ε1.2.4 Υποθετική  Conditional
    Ενικός Πληθ.
    Sing. Plural
    1 θάκια έχου θάκια έχομε
    2 θάκια έχερε θάκια έχετε
    3 θάκια έχει θάκια έχωι

    Αρχή
    Top